Bij een gerechtelijke expertise rijst vaak meteen de vraag wie de kosten draagt. In België geldt als uitgangspunt dat de rechter de expertisekosten toewijst als onderdeel van de gerechtskosten. Meestal betaalt de in het ongelijk gestelde partij uiteindelijk de kosten, maar de rechter kan die ook verdelen in functie van het procesverloop en de mate van gelijk of ongelijk. Belangrijk onderscheid: wie het voorschot consigneren moet, is niet automatisch wie de kosten definitief draagt. Hieronder lees je hoe het voorschot werkt, wanneer je terugbetaling kan krijgen en wat de opties zijn als niemand betaalt. Niet vertrouwd met de procedure? Lees: wat is een gerechtelijke expertise.
Wie betaalt de gerechtsdeskundige in de kern?
De rechter beslist wie de kosten van het deskundigenonderzoek uiteindelijk draagt. In de regel wordt de verliezende partij veroordeeld tot betaling van de expertisekosten, eventueel samen met andere gerechtskosten. Toch kan de rechter afwijken en de kosten geheel of gedeeltelijk verdelen, bijvoorbeeld wanneer beide partijen deels in het ongelijk worden gesteld of wanneer het onderzoek vooral in het belang van de waarheidsvinding gebeurde. Let op het onderscheid tussen betalen en voorschieten: de partij die het voorschot stort, kan die uitgave vaak recupereren als zij uiteindelijk in het gelijk wordt gesteld. De eindafrekening gebeurt via de taxatiebeslissing van de rechter, op basis van de kostenstaat van de gerechtsdeskundige.
Voorschot en consignatie: zo werkt het
Voor de expert effectief start, bepaalt de rechter doorgaans welke partij het voorschot moet consigneren bij de griffie. Dat kan de partij zijn die de expertise vroeg, de meest gerede partij, of – zonder op schuld vooruit te lopen – de partij die volgens het dossier voorlopig het best geplaatst lijkt om te betalen. Soms verdeelt de rechter het voorschot over beide partijen. Het betalen van het voorschot is een procesmaatregel en zegt niets over de uiteindelijke aansprakelijkheid voor de kosten. Meer over de aanstelling en de rol van de deskundige vind je in het artikel over het deskundigenonderzoek.
| Fase | Wie betaalt | Wat gebeurt er |
|---|---|---|
| Start expertise | Consignatie door aangewezen partij(en) | Deskundige mag starten zodra het voorschot is gestort |
| Tijdens expertise | Eventuele bijkomende voorschotten | Rechter kan extra consignatie bevelen bij complexe of lange onderzoeken |
| Na expertise | Eindverdeling door de rechter | Taxatiebeslissing bepaalt wie definitief betaalt en welk saldo teruggaat |
Terugbetaling van voorschotten en eindafrekening
Na neerlegging van het verslag dient de gerechtsdeskundige een kostenstaat in. De rechter taxeert die kosten en beslist wie uiteindelijk welke delen draagt. Is het totale bedrag lager dan de consignatie, dan gaat het saldo via de griffie terug naar de stortende partij(en), naar rato van hun bijdrage. Betaalde jij het voorschot en word je later in het gelijk gesteld, dan kan je het bedrag doorgaans recupereren bij de in het ongelijk gestelde partij. Komt er een minnelijke regeling, dan spreken partijen onderling af wie de reeds gemaakte kosten draagt en hoe eventuele saldi worden verdeeld. In uitzonderlijke situaties kan de rechter al vóór de eindbeslissing ingrijpen over voorschotten, bijvoorbeeld wanneer het onderzoek niet verdergezet wordt of wanneer voortzetting kennelijk zinloos is. Hou er rekening mee dat discussies over de redelijkheid van de kosten via de taxatieprocedure lopen en dat betwisting binnen de voorziene termijnen moet gebeuren.
Wat als de aangewezen partij niet betaalt?
Wordt het voorschot niet tijdig geconsigneerd, dan mag de deskundige het onderzoek uitstellen of opschorten. De andere partij kan er soms voor kiezen het voorschot zelf te storten om vertraging te vermijden, met het recht op recuperatie na de eindbeslissing. De rechter kan aanvullende maatregelen nemen, zoals het opleggen van een nieuwe termijn of – in uitzonderlijke gevallen – een dwangsom. Volhardt een partij in de niet-betaling en belemmert zij de voortgang, dan kan de rechter daaruit procedurele gevolgen trekken. Eventuele schade door nodeloze vertraging kan in latere kosten- en schadebeslissingen meegewogen worden.
Wat bepaalt de kost van een gerechtsdeskundige?
De kosten bestaan typisch uit ereloon (tijdsbesteding), verplaatsings- en verblijfskosten, administratieve kosten en eventuele derdenkosten (bijkomende onderzoeken), vermeerderd met btw indien van toepassing. In medische context spelen wettelijke tarieven en nomenclaturen een rol, die periodiek worden aangepast. De uiteindelijke kost hangt af van de complexiteit van het dossier, het aantal partijen en de duur van het onderzoek. De rechter beoordeelt de redelijkheid via de taxatiebeslissing. Voor een concreet overzicht van mogelijke kosten, zie de kosten van een gerechtsdeskundige. Werk je rond arbeid of welzijn op het werk, bekijk dan het voorbeeld gerechtsexpertise in welzijn op het werk.
Veelgestelde vragen
Wie betaalt de kosten van een gerechtsdeskundige?
Uiteindelijk beslist de rechter. Doorgaans betaalt de in het ongelijk gestelde partij de expertisekosten, maar de rechter kan de kosten geheel of gedeeltelijk verdelen. Het eerder betaalde voorschot wordt daarbij verrekend.
Wie betaalt het voorschot bij een gerechtelijke expertise?
De rechter wijst de consignatie toe aan een of beide partijen, vaak de partij die de expertise vroeg of de meest gerede partij. Dat zegt niets over wie de kosten uiteindelijk draagt.
Wie betaalt de kosten in een kort geding?
Ook in een kort geding bepaalt de rechter wie het voorschot stort en wie de kosten definitief draagt. Vaak volgt de rechter de uitkomst: de in het ongelijk gestelde partij betaalt, behoudens afwijking of verdeling.
Deze informatie schetst de grote lijnen van het Belgische systeem. De concrete toewijzing en terugbetaling hangen af van jouw dossier en de beslissing van de rechter.